Tuesday, December 20, 2016

ပန္းနာရင္က်ပ္ေရာဂါ

    ႏွစ္စဥ္ ေမလရဲ႕ ပထမပတ္အဂၤါေန႕ကို ကမာၻ႕ပန္းနာေန႕အျဖစ္သတ္မွတ္ခဲ့တာ အခုဆိုရင္ ဆယ္စုႏွစ္တခုေတာင္ ေက်ာ္လြန္ခဲ့ၿပီ။ ပထမဆံုးကမာၻ႕ပန္းနာေန႕ကို ၁၉၉၈ ခုႏွစ္မွာ စပိန္ႏိုင္ငံ ဘာစီလိုနာၿမိဳ႕မွာက်င္းပခဲ့ၿပီး ႏိုင္ငံေပါင္း (၃၀)ေက်ာ္ ပါဝင္ဆင္ႏႊဲခဲ့ပါတယ္။ ကမာၻ႕ပန္းနာေန႕ က်င္းပရျခင္း ရည္ရြယ္ခ်က္က ပန္းနာေရာဂါအေၾကာင္း ပိုမိုသတိထားႏိုင္ေစဖို႕နဲ႕ေဝဒနာသည္မ်ားကို က်န္းမာေရးေစာင့္ေရွာက္မႈေပးႏိုင္ဖို႕ ျဖစ္ပါတယ္။ ႏွစ္စဥ္ေဆာင္ပုဒ္ေတြေျပာင္းၿပီး အမ်ိဳးမ်ိဳးလုပ္ေဆာင္ေလ့ရွိတယ္။ ၂၀၁၅အတြက္ ေဆာင္ပုဒ္က “You Can Control Your Asthma” ျဖစ္ၿပီး “It’s Time to Control Asthma”ေခါင္းစဥ္ကိုပဲ ဆက္လက္သံုးစြဲမွာျဖစ္ပါတယ္။

ပန္းနာရင္က်ပ္ေရာဂါဆိုတာ လူတိုင္းၾကားဖူးၾကတယ္။ ဗိုလ္လိုနည္းနည္းတတ္သူေတြက ေဆးရံုေဆးခန္းေရာက္ရင္ အက္စ္သ္မာ(asthma) ရွိတယ္လို႕ေျပာၾကတယ္။ တကယ္က အသံထြက္တဲ့အခါ “သ”သံကို ေဖ်ာက္ၿပီး “ဇ”သံ ထြက္မွ အသံထြက္မွန္တယ္။ ဆရာဝန္တိုင္း၊ေဆးေလာကနဲ႕ ႏွီးႏြယ္သူတိုင္း ပန္းနာသည္ေတြေတြ႕ဖူးၾကတယ္။ တခ်ိဳ႕ဆို ေဆးခန္းဝေရာက္ အသံၾကားတာနဲ႕ ပန္းနာသည္ပါလို႕ ေျပာႏိုင္ေနၿပီ။ အေတြ႕အၾကံဳက ဆရာဝန္ေတြကို သင္ေပးသြားတာပါ။

တခ်ိဳ႕ေရာဂါေတြမွာ လူနာက ဆရာဝန္ထက္ ကိုယ့္အေျခအေနကို ပိုသိတယ္။ ကိုယ့္ဝမ္းနာ ကိုယ္သာသိသူေတြထဲမွာ ပန္းနာသမားေတြက ထိပ္ဆံုးကပါ။ ဘယ္ဟာနဲ႕ ဓာတ္မတဲ့တာလည္း၊ ဘာစားရင္ ဘာျဖစ္တတ္လဲ ဆရာဝန္ထက္ ခံစားရသူေတြက ပိုနားလည္တယ္။ လူရည္လည္တဲ့ဆရာဝန္ေတြ ပန္းနာသမားနဲ႕စကားေျပာရင္ သိပ္သိသာတယ္။ ဘာေရွာင္သင့္တယ္ ဆရာႀကီးအရင္မလုပ္ပဲ ဘာေတြနဲ႕မတဲ့တာလည္း ဆိုတာ မသိမသာအရင္ေမးၾကတယ္။ ဘာ့ေၾကာင့္လဲဆိုေတာ့ ျဖစ္ေစတဲ့အေၾကာင္းရင္း၊ဓာတ္မတဲ့တာ တေယာက္နဲ႕တေယာက္ မတူလို႕ပါ။

ပန္းနာဆိုတာ နာတာရွည္ေရာဂါျဖစ္ပါတယ္။ ေပၚလိုက္ေပ်ာက္လိုက္ သက္သာလိုက္၊ျပန္ျဖစ္လိုက္ဆိုတာ ပန္းနာသမားကို ေျပာတာ။ တခ်ိဳ႕က တႏွစ္တခါ ျပန္ေပၚလာတတ္တယ္။ ေအးတဲ့ရာသီမွာ ပိုအျဖစ္မ်ားတယ္။လကၡဏာအမ်ားစုက ညပိုင္း(သို႕)မနက္ေစာေစာပိုင္းေတြမွာ ျဖစ္ၾကတယ္။ တခ်ိဳ႕က ေလ့က်င့္ခန္းလုပ္ရင္း ထလာတယ္။ စိတ္လႈပ္ရွားမႈလြန္ကဲတာ၊စိတ္ခံစားမႈေတြကေနလည္း သက္ေရာက္မႈရွိပါတယ္။

ပန္းနာသည္အမ်ားစုက ေဆးလိပ္၊အနံ႕ျပင္းတာေတြ ရႈရိႈက္လို႕ မရဘူး။ အမႈန္အမႊား၊ပိုးဟပ္၊ဗိုင္းရပ္စ္၊မိႈ၊ေရေမႊး၊ပန္းဝတ္မႈန္စတာေတြကေန ဓာတ္မတဲ့တာေတြ ရွိတယ္။ ေလထုညစ္ညမ္းတဲ့ပတ္ဝန္းက်င္မွာ ေနထိုင္ရသူေတြဟာ ပန္းနာပိုျဖစ္ၾကတယ္။ တျခားပန္းနာ သီအိုရီေတြလညိး ရွိေသးတယ္။ ဥပမာ တကိုယ္ေရသန္႕ရွင္းမႈဦးစားေပးသူေတြက သူမ်ားထက္ ပန္းနာပိုျဖစ္ႏိုင္တယ္ဆိုတာမ်ိဳး။ တကယ္ေတာ့ အဆိုပါသူေတြဟာ ဓာတ္မတဲ့တာကို သူမ်ားထက္ ပိုတံု႕ျပန္ႏိုင္လို႕ပါ။ ေတာမွာေနသူေတြက ၿမိဳ႕မွာေနသူေတြထက္ အျဖစ္နည္းတယ္။ ပတ္ဝန္းက်င္၊ေလထုသန္႕ရွင္းမႈက ကြာျခားေနလို႕ပါ။ ငယ္စဥ္က ေရာဂါပိုးမႊားေတြကူးစက္ခံရသူေတြက ႀကီးေတာ့သူမ်ားေလာက္ ပန္းနာမျဖစ္ေတာ့ဘူး။ ေျပာင္းလဲမႈကို ခံႏိုင္ရည္ရွိသြားၿပီ။ လမေစ့မွီေမြးတဲ့ကေလးေတြဟာ သူမ်ားေတြထက္ ပန္းနာျဖစ္ႏိုင္ေခ် ၄၆ရာခိုင္ႏႈန္း ပိုတယ္ဆိုတာ ေတြ႕ရတယ္။ ပန္းနာက မ်ိဳး႐ိုးလိုက္တယ္။ အမႊာကေလးတေယာက္မွာ ေရာဂါရွိရင္ ေနာက္ေယာက္မွာ ေရာဂါျဖစ္ႏိုင္ေခ် ၂၅ရာခိုင္ႏႈန္းရွိတယ္။ဗိုက္ခြဲေမြးလာတဲ့ကေလးေတြဟာ ႐ိုး႐ိုးေမြးသူထက္ ပန္းနာျဖစိႏိုင္ေခ်ပိုမ်ားသတဲ့။ ဒီေန႕ေခတ္မိခင္ေလာင္းေတြ သတိထားစရာပါ။

တကမာၻလံုးမွာ ပန္းနာေရာဂါသည္ေပါင္း သန္း၃၀၀ နီးပါးေလာက္ ရွိေနပါတယ္။ယူေကလိုႏိုင္ငံမ်ိဳးမွာ လူႀကီး၁၂ေယာက္မွာ တေယာက္၊ကေလး ၁၁ေယာက္မွာ တေယာက္ဟာ ပနိးနာရင္က်ပ္ေရာဂါ ျဖစ္ၾကတယ္။ အေမရိကားမွာ လူ၃၂သန္းေလာက္ ျဖစ္ေနတာမို႕ ၁၀ေယာက္ တေယာက္က ပန္းနာရွိေနတဲ့သေဘာ သက္ေရာက္တယ္။ အမ်ိဳးသမီးေတြက အမ်ိဳးသားေတြထက္ ပန္းနာပိုျဖစ္တယ္။ ပိုဆိုးတာက ၂၀၀၅ခုေနာက္ပိုင္း ဒီဆယ္စုႏွစ္တခုအတြင္း ပန္းနာျဖစ္ပြားမႈက ၅၀ရာခိုင္ႏႈန္းေလာက္ တက္လာတယ္။ အေၾကာင္းရင္းကို ေလ့လာၾကည့္ေတာ့ ေလထုညစ္ညမ္းမႈက လက္သည္တရားခံေတြျဖစ္ေနတယ္။ ဝင္ေငြနည္း၊လူေနမႈနိမ့္က်တဲ့ႏိုင္ငံေတြမွာ ပိုျဖစ္လို႕ ဂ႐ုစိုက္သင့္တယ္။

ေဆးပညာမွာ အဆုတ္ပန္းနာ(bronchial asthma)နဲ႕ ႏွလံုးပန္းနာ(cardiac asthma)ဆိုၿပီး ထပ္ခြဲထားေသးတယ္။ အမ်ားသံုးစကားကေတာ့ ပန္းနာရင္က်ပ္တမ်ိဳးတည္းပဲ ရွိတယ္။ ပန္းနာဆိုတာ ဓာတ္မတဲ့(allergy)ကေနဆက္လာတယ္။ ဓာတ္မတဲ့တာကို စတင္တုံ႕ျပန္တာက ေလႁပြန္ေတြျဖစ္ပါတယ္။ အဆုတ္နဲ႕ လည္ေခ်ာင္းႁပြန္ကို ဆက္သြယ္ထားတဲ့ ေလႁပြန္(bronchioles)ေတြေရာင္ရမ္းရာကေန လကၡဏာေတြ ေပၚေပါက္လာတယ္။

ပန္းနာရဲ႕လကၡဏာေတြက ေခ်ာင္းဆိုး၊ရင္က်ပ္၊အသက္ရႈခက္ၿပီး တရႊီရႊီ အသံျမည္တာျဖစ္ပါတယ္။ ပန္းနာထလာတာနဲ႕ အရင္ဆံုး အဆုတ္နဲ႕ လည္ေခ်ာင္းကို ဆက္သြယ္ထားတဲ့ေလႁပြန္ကေရာင္တယ္။ တဆကိတည္းမွာ အက်ိအခၽြဲေတြလည္းထြက္မယ္။ က်ဥ္းေနတဲ့ေလႁပြန္ကို တိုးထြက္ရတာေၾကာင့္ အသက္ရႈလိုက္တိုင္း တရႊီရီႊနဲ႕ အသံၾကားရတယ္။ ေလႁပြန္က ပိုက်ဥ္းလာရင္ အသက္ရႈမဝေတာ့ဘူး။ ေမာလာတယ္။ တဆက္တည္း ေခ်ာင္းပါဆိုးလာတယ္။ ေခ်ာင္းနဲ႕အတူ သလိပ္ဝါ၊စိမ္းေတြ ထြက္လာတယ္။ နည္းနည္းပိုဆိုးရင္(တကယ္က မ်ားမ်ား) အသားေတြျပာလာတယ္။ ဒါဆိုရင္ေတာ့ အေရးေပၚျဖစ္လို႕ နီးစပ္ရာ ေဆးရံုေဆးခန္းကို သြားရေတာ့မယ္။

ကုတဲ့အခါ ေရတိုသက္သာေစတဲ့ေဆးေတြနဲ႕ ႀကိဳတင္ကာကြယ္ေဆးဆိုၿပီး ရွိပါတယ္။ က်ဥ္းေနတဲ့ေလႁပြန္ကို က်ယ္လာေအာင္ခ်ဲ႕တဲ့ေဆးေတြက salbutamol,terbutaline စတဲ့ေဆးေတြျဖစ္ပါတယ္။ipratropium bromide ေဆးေတြသံုးရင္ ၾကာရွည္ခံတယ္။ ျမန္မာစကားေကာင္းေကာင္းတတ္သူေတြက ရင္ေခ်ာင္ေဆးတဲ့။ ဟုတ္သားပဲ။ ဒီေဆးေတြက က်ပ္ေန၊ေမာေနတဲ့ရင္ကို ေခ်ာင္ေစတာကိုး။ က်ပ္ေနတာေတြသက္သာၿပီးရင္ ေရာင္ေနတာကို က်ေစဖို႕ စတီးရြိဳက္ေဆးေတြကအသံုးဝင္တယ္။ ေသာက္ေဆး၊ထိုးေဆး၊ရႈေဆးစသည္ျဖင့္ အမ်ိဳးမ်ိဳးလာတယ္။ ၿမိဳ႕ေပၚက ဆရာဝန္နဲ႕နီးစပ္တဲ့ ပန္းနာသည္မွန္ရင္ ဗန္တိုလင္(ventolin)နဲ႕ အမိုင္ႏို(aminophylline)ဆိုတာေလာက္ေတာ့ ၾကားဖူးၾကတယ္။ လက္ေတြ႕ခံစားဖူးသူေတြ၊မၾကာခဏျဖစ္တတ္သူေတြက ျမန္ျမန္သက္သာေစတဲ့ ရႈေဆးဗူးမ်ိဳး ေဆာင္ထားတတ္တယ္။ သိပ္ဆိုးသိပ္အေမာေဖာက္ရင္ ေဆးရံုတက္၊ေအာက္စီဂ်င္ေပး ကုသရတယ္။႐ုတ္တရက္ အေမာေဖာက္တဲ့လူနာေတြမွာ ephedrine ထိုးရင္ ယူပစ္သလိုကိုေပ်ာက္တယ္။ ႏွလံုးသမားေတြေတာ့ ဂ႐ုစိုက္ရတယ္။ ေနာက္ပိုင္းျပန္မျဖစ္ေအာင္ ကာကြယ္ေဆးေတြလိုလာလိမ့္မယ္။

ထပ္မျဖစ္ေအာင္ဆိုတဲ့ေနရာမွာ ကာကြယ္ေဆးသံုးရံုနဲ႕မရဘူး။ ျဖစ္ေစတာေတြေရွာင္ဖို႕နဲ႕ အေရးေပၚရင္ သံုးဖို႕ ရႈေဆးမ်ိဳးေဆာင္ထားရတယ္။ မီးခိုုး၊အမႈန္အမႊား၊အနံ႕အသက္၊ေရေမႊး၊ပန္းဝတ္မႈန္ မတဲ့တာရွိရင္ မွတ္ထားပါ။ တခ်ိဳ႕ ပန္းနာသမားေတြက အစားမွားရင္လည္း ျပန္ျဖစ္တန္တယ္။ဘယ္အစားေတြကျဖစ္လဲ တေယာက္နဲ႕တေယာက္ မတူဘူး။ အခ်ိဳသီး၊အေအးစတာေတြနဲ႕ ပိုဆိုးလာတာလည္း ရွိတယ္။ အလြယ္မွတ္ရင္ ေအးတဲ့အစားအစာ အမ်ားစုက ပန္းနာနဲ႕ မတဲ့ဘူး။ ေရေတာင္ ႐ိုး႐ိုးေရသာ ေသာက္ပါတဲ့။ အစားအေသာက္ေတြထဲမွာ vitamin C, E, beta-carotene, flavonoids , magnesium, selenium, omega 3 fatty acid ပါတာေတြကေတာ့ ေကာငိးတယ္။ ငယ္ငယိကတည္းက အခြံမာသီး၊အေစ့အဆန္၊အသီးအရြက္၊ပနိးသီး၊စပ်စ္၊လိေမၼာ္စားၿပီး ႀကီးျပင္းလာသူေတြဟာ ပန္းနာျဖစ္ႏိုင္ေခ်နည္းတယ္လို႕ ၂၀၀၇ခုႏွစ္ ေလ့လာမႈေတြက ဆိုထားပါတယ္။

ေဒါက္တာ ေအးမင္းထူး
ကေနာင္ မွ ကူးယူေဖာ္ျပသည္။
www.myanmarkidworld.com